Czym jest alergia i kiedy ja podejrzewac
Nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje nieszkodliwe dla większości osób. Gdy objawy powtarzają się w określonych okolicznościach, warto je zbadać.
Czym jest alergia
Alergia to nadmierna i nieadekwatna reakcja układu odpornościowego na substancje, które dla większości osób są nieszkodliwe, takie jak pyłki, roztocza kurzu domowego, niektóre pokarmy czy naskórki zwierząt.
U osób z alergią układ odpornościowy rozpoznaje alergeny jako możliwe zagrożenie i uruchamia swoistą reakcję immunologiczną. W alergiach o szybkim początku mechanizm ten określa się jako nadwrażliwość typu I, czyli alergię IgE-zależną.
Osoby z genetyczną predyspozycją do rozwoju uczuleń określa się jako atopowe. Z czasem profil alergiczny może się zmieniać: mogą pojawić się nowe uczulenia, objawy mogą się zmieniać, a obraz kliniczny ewoluować z jednego etapu życia na kolejny.
Marsz atopowy
Termin marsz alergiczny, nazywany też marszem atopowym, odnosi się do naturalnego przebiegu objawów atopowych, charakteryzującego się typową sekwencją odpowiedzi zależnych od przeciwciał klasy immunoglobulina E oraz objawów klinicznych. Mogą one pojawić się wcześnie w życiu, utrzymywać się latami lub dekadami i często ustępują samoistnie z wiekiem.
Pojęcie to bywa błędnie rozumiane jako przejście od objawów łagodnych lub lekkiej postaci choroby do cięższych zmian przewlekłych. Interpretowano je też mylnie jako wyłącznie przejście od atopowego zapalenia skóry u niemowląt do chorób dróg oddechowych, zwłaszcza astmy w wieku szkolnym. Wykazano, że takie interpretacje zaniżają zmienność i różnorodność rozwoju atopii w pierwszej dekadzie życia.
Liczne badania epidemiologiczne, w tym nieinterwencyjne badania kohortowe noworodków prowadzone w ciągu ostatnich dwóch, trzech dekad, wyjaśniły naturalny przebieg chorób atopowych we wczesnym okresie życia. Pierwsza dekada życia okazuje się okresem szczególnym i wyjątkowym w porównaniu z późniejszym wiekiem, ponieważ roczna zapadalność na objawy kliniczne i towarzyszące im odpowiedzi immunologiczne jest znacznie wyższa niż w jakimkolwiek innym okresie życia.
Naturalny przebieg i proces uczulenia
Zasadniczo przy urodzeniu nie stwierdza się objawów klinicznych poza suchością skóry. Choć produkcja IgE rozpoczyna się już w 11. tygodniu ciąży, standardowymi metodami oznaczania IgE w surowicy nie wykrywa się we krwi pępowinowej żadnego swoistego uczulenia na alergeny pokarmowe czy wziewne.
Pierwsze odpowiedzi IgE skierowane przeciw białkom pokarmowym można zaobserwować w pierwszych tygodniach lub miesiącach życia. We wszystkich regionach świata są one najczęściej skierowane przeciw białkom jaja kurzego i mleka krowiego, niezależnie od sposobu żywienia, karmienia piersią czy mieszanką.
Te silne niemowlęce odpowiedzi IgE na białka pokarmowe można uznać za markery reaktywności atopowej w ogóle, ponieważ wykazano, że przewidują późniejsze uczulenie na inne białka pokarmowe, takie jak orzechy arachidowe czy orzechy, albo na aeroalergeny wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń.
Kiedy myśleć o alergii
Alergię należy brać pod uwagę, gdy objawy pojawiają się w określonych okolicznościach narażenia i mają tendencję do powtarzania się. Innymi słowy, nie każde kichnięcie, kaszel, wysypka czy ból brzucha oznacza alergię, ale ważne staje się zauważenie, kiedy objawy się pojawiają, jak szybko, jak długo trwają i czy powtarzają się przy tym samym czynniku wyzwalającym.
Alergie oddechowe
Podejrzenie pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy występują powtarzające się kichanie, wodnisty katar, zatkany nos, świąd nosa, zaczerwienienie oczu lub łzawienie w określonych porach roku, przy kontakcie ze zwierzętami, kurzem, pleśnią albo w konkretnych pomieszczeniach.
Objawy pojawiające się wiosną mogą sugerować uczulenie na pyłki drzew lub traw, natomiast objawy utrzymujące się, zwłaszcza rano lub w nocy, mogą wskazywać na roztocza albo alergeny wewnątrzdomowe.
Alergia pokarmowa IgE-zależna
Podejrzenie jest większe, gdy objawy pojawiają się szybko, zwykle w ciągu minut do około 2 godzin po spożyciu podejrzanego pokarmu.
Objawy mogą obejmować pokrzywkę, obrzęk naczynioruchowy, wymioty, ból brzucha, świsty, kaszel, uczucie duszenia się, zawroty głowy lub anafilaksję. Diagnostyka zaczyna się od ukierunkowanego wywiadu alergologicznego, po którym wykonuje się badania w kierunku uczulenia IgE, takie jak swoiste IgE w surowicy czy test punktowy.
Alergia na jady owadów
O konsultację alergologiczną należy poprosić, jeśli po użądleniu przez pszczołę lub osę pojawiają się objawy uogólnione, a nie sama reakcja miejscowa: rozległa pokrzywka, obrzęk twarzy lub warg, duszność, spadek ciśnienia, omdlenie lub anafilaksja.
Kontaktowe zapalenie skóry
Alergię podejrzewa się, gdy po kontakcie z metalami, substancjami zapachowymi, kosmetykami, farbami, klejami, rękawicami, produktami stosowanymi w pracy lub innymi substancjami nakładanymi na skórę pojawia się miejscowy lub nawracający wyprysk.
Ten typ reakcji jest zwykle opóźniony i nie bada się go przez swoiste IgE, lecz testami płatkowymi.
Kiedy reakcja staje się stanem nagłym
Objawy wymagające natychmiastowego wezwania 112
Duszność, obrzęk języka lub gardła, nagła chrypka, omdlenie, splątanie albo szybko narastająca reakcja mogą wskazywać na anafilaksję. Natychmiast zadzwoń pod 112.